O'zbek tilining tarixiy taraqqiyot bosqichlari
Quyida shu mavzuda referat uchun namunaviy reja, tayyor kirish qismi, yozish bo'yicha maslahatlar va adabiyotlar ro'yxati. To'liq ishni (titul, mundarija, boblar, xulosa) Word faylda olish uchun pastdagi tugmani bosing.
📄 To'liq ishni olishReja
- Kirish
- Qadimgi turkiy til va O'rxun-Enasoy bitiklari
- Eski turkiy til davri: «Qutadg'u bilig» va «Devonu lug'otit turk»
- Eski o'zbek adabiy tili va Alisher Navoiyning «Muhokamat ul-lug'atayn» asari
- Yangi o'zbek adabiy tilining shakllanishi (XIX asr oxiri – XX asr boshlari)
- Hozirgi o'zbek adabiy tili va davlat tili maqomi
- Xulosa
- Foydalanilgan adabiyotlar
Kirish
Har qanday tilning bugungi holatini to'g'ri tushunish uchun uning bosib o'tgan yo'lini bilish zarur. O'zbek tili turkiy tillarning qarluq guruhiga mansub bo'lib, uning ildizlari qadimgi turkiy yozma yodgorliklarga borib taqaladi. Til tarixini o'rganish nafaqat tilshunoslik, balki xalq tarixi, madaniyati va adabiyotini anglash uchun ham muhim manba hisoblanadi.
O'zbek tilshunosligida til tarixi odatda bir necha bosqichga bo'linadi: qadimgi turkiy til, eski turkiy til, eski o'zbek adabiy tili, yangi o'zbek adabiy tili va hozirgi o'zbek adabiy tili. Qadimgi bosqichning eng muhim manbalari VIII asrga oid O'rxun-Enasoy runik bitiklari, jumladan Kultegin va Bilga xoqon bitiktoshlaridir. XI asrda Yusuf Xos Hojibning «Qutadg'u bilig» dostoni va Mahmud Koshg'ariyning «Devonu lug'otit turk» lug'ati yaratildi. Koshg'ariy asari turkiy qabila va urug'lar tili haqida qimmatli ma'lumot beruvchi birinchi qiyosiy lug'at sifatida qadrlanadi.
Eski o'zbek adabiy tilining yuksalishi Alisher Navoiy nomi bilan bog'liq. Navoiy 1499-yilda yozgan «Muhokamat ul-lug'atayn» asarida turkiy tilning fors tilidan kam emasligini misollar bilan isbotlab bergan va o'z ijodi bilan turkiy adabiy tilning imkoniyatlarini amalda ko'rsatgan. XIX asr oxiri va XX asr boshlarida matbuot, jadid maktablari va yangi adabiyot ta'sirida adabiy til xalq so'zlashuv tiliga yaqinlashdi. 1989-yil 21-oktabrda o'zbek tiliga davlat tili maqomi berildi, keyinchalik bu sana O'zbek tili bayrami kuni sifatida belgilandi.
Ushbu referatning maqsadi o'zbek tilining asosiy taraqqiyot bosqichlarini yozma yodgorliklar asosida izchil yoritishdir. Shu maqsadda quyidagi vazifalar qo'yildi: til tarixini davrlashtirish tamoyillarini ko'rib chiqish; har bir davrning yetakchi yodgorliklari va ularning til xususiyatlarini qisqacha tavsiflash; Navoiy va Koshg'ariy merosining til taraqqiyotidagi o'rnini ko'rsatish; hozirgi adabiy tilning shakllanishi va davlat tili sifatidagi maqomini izohlash. Ishda tarixiy-qiyosiy va tavsifiy usullardan foydalaniladi.
Yozishda nimaga e'tibor berish kerak
- Davrlashtirishni yozishda bitta darslikka tayaning va sanalarni aralashtirmang: turli olimlar bosqichlar chegarasini biroz farqli belgilaydi, buni manbaga havola bilan ko'rsating.
- Har bir davr uchun kamida bitta yodgorlikdan kichik misol (so'z yoki jumla) keltiring va uning hozirgi o'zbekcha shaklini yonma-yon bering.
- «Qadimgi turkiy til» va «eski o'zbek tili» atamalarini sinonim sifatida ishlatmang: ular turli davrlarni anglatadi.
- Abdurahmonov va Shukurovning tarixiy grammatikasi hamda Koshg'ariy lug'atining S. Mutallibov tarjimasi asosiy manbalar sifatida eng ko'p iqtibos qilinadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Abdurahmonov G'., Shukurov Sh. O'zbek tilining tarixiy grammatikasi. — Toshkent: O'qituvchi, 1973.
- Abdurahmonov G'., Rustamov A. Qadimgi turkiy til. — Toshkent: O'qituvchi, 1982.
- Mahmud Koshg'ariy. Devonu lug'otit turk / Tarjimon va nashrga tayyorlovchi S. M. Mutallibov. I–III tomlar. — Toshkent: Fan, 1960–1963.
- Alisher Navoiy. Muhokamat ul-lug'atayn // Mukammal asarlar to'plami. 20 tomlik. 16-tom. — Toshkent: Fan, 2000.
- Aliyev A., Sodiqov Q. O'zbek adabiy tili tarixidan. — Toshkent: O'zbekiston, 1994.
- Ashirboyev S., Rahmatov M. O'zbek adabiy tili tarixi. — Toshkent: TDPU, 2003.
- Sodiqov Q. Turkiy til tarixi. — Toshkent, 2009.
To'liq ishni olish
Hujjatchi shu mavzuda referatni to'liq yozadi: titul varag'i, mundarija, boblar, xulosa va adabiyotlar — Word va PDF faylda. Hajm va talablaringizni botda aytasiz. Birinchi ish (20 betgacha) — 5 000 so'm.
📄 To'liq ishni olishO'xshash mavzular
- Adabiy turlar va janrlar: epos, lirika, dramaFilologiya · referat
- Jadid adabiyoti va uning yirik namoyandalariFilologiya · mustaqil ish
- Ingliz tilini o'qitishda kommunikativ yondashuv (Communicative Language Teaching)Filologiya · kurs ishi
- Alisher Navoiyning «Xamsa» asari: tarkibi va g'oyaviy-badiiy xususiyatlariFilologiya · referat
- Yurakning anatomik tuzilishi va qon aylanish doiralariTibbiyot va biologiya · referat
- Immunitet va uning turlari: tug'ma va orttirilgan himoya mexanizmlariTibbiyot va biologiya · referat