Relyatsion ma'lumotlar bazalari va SQL so'rovlar tili

Mustaqil ishAxborot texnologiyalari

Quyida shu mavzuda mustaqil ish uchun namunaviy reja, tayyor kirish qismi, yozish bo'yicha maslahatlar va adabiyotlar ro'yxati. To'liq ishni (titul, mundarija, boblar, xulosa) Word faylda olish uchun pastdagi tugmani bosing.

๐Ÿ“„ To'liq ishni olish

Reja

  1. Kirish
  2. Ma'lumotlar bazasi va MBBT tushunchasi, ma'lumotlar modellari turlari
  3. Edgar Koddning relyatsion modeli: munosabat, atribut, birlamchi va tashqi kalitlar
  4. Normallashtirish: 1NF, 2NF, 3NF va Boys-Kodd normal formasi
  5. SQL tili: DDL, DML va DCL buyruqlari, JOIN va guruhlash so'rovlari
  6. Tranzaksiyalar va ACID xossalari, zamonaviy relyatsion MBBTlar
  7. Xulosa
  8. Foydalanilgan adabiyotlar

Kirish

Bank hisoblari, universitet talabalari ro'yxati, internet-do'kon buyurtmalari yoki davlat reyestrlari โ€” bularning barchasi ma'lumotlar bazalarida saqlanadi. Ma'lumotlar bazasi deganda ma'lum bir predmet sohasiga oid, tartiblangan va o'zaro bog'langan ma'lumotlar to'plami tushuniladi. Uni yaratish, o'zgartirish va undan foydalanishni ta'minlaydigan dasturiy vosita ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimi (MBBT) deb ataladi.

Tarixan ierarxik, tarmoq va relyatsion ma'lumotlar modellari shakllangan. Relyatsion model IBM kompaniyasi xodimi Edgar Kodd tomonidan 1970-yilda "A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks" maqolasida taklif qilingan. Unda ma'lumotlar jadvallar (munosabatlar) ko'rinishida saqlanadi, jadvallar o'rtasidagi bog'lanish esa birlamchi va tashqi kalitlar orqali o'rnatiladi. Ortiqcha takrorlanish va anomaliyalarning oldini olish uchun normallashtirish jarayoni qo'llaniladi. Relyatsion modelning kuchi uning qat'iy matematik asosida: jadvallar ustidagi amallar relyatsion algebra orqali ifodalanadi, bu esa so'rovlarni avtomatik optimallashtirish imkonini beradi.

Relyatsion bazalar bilan ishlashning standart vositasi SQL (Structured Query Language) tilidir. U 1970-yillarda IBM da Donald Chamberlin va Raymond Boyce tomonidan SEQUEL nomi bilan ishlab chiqilgan, keyinchalik ANSI va ISO standarti sifatida qabul qilingan. SQL buyruqlari ma'lumotlar tuzilishini aniqlash (CREATE, ALTER), ma'lumotlarni boshqarish (SELECT, INSERT, UPDATE, DELETE) va kirish huquqlarini nazorat qilish (GRANT, REVOKE) guruhlariga bo'linadi.

Ma'lumotlar ishonchliligini ta'minlashda tranzaksiyalar va ularning ACID xossalari โ€” atomarlik, izchillik, izolyatsiya va barqarorlik โ€” muhim o'rin tutadi. Bugungi kunda PostgreSQL, MySQL, Oracle Database va Microsoft SQL Server eng keng tarqalgan relyatsion MBBTlar hisoblanadi. Katta hajmdagi va tuzilmasi tez o'zgaruvchan ma'lumotlar uchun NoSQL tizimlari ham paydo bo'lgan, biroq ko'plab axborot tizimlarining asosini hamon relyatsion bazalar tashkil qiladi.

Mustaqil ishning maqsadi relyatsion modelning nazariy asoslari va SQL tilidan amaliy foydalanishni o'rganishdir. Vazifalar: asosiy tushunchalarni yoritish, normallashtirish bosqichlarini misolda ko'rsatish, SQL so'rovlarining asosiy turlarini tahlil qilish va tranzaksiyalar mexanizmini tushuntirish.

Yozishda nimaga e'tibor berish kerak

  • Butun ish davomida bitta predmet sohasidan (masalan, "Kutubxona" yoki "Talabalar va fanlar") misol oling: ER-diagramma, jadvallar, normallashtirish va SQL so'rovlarini shu misol asosida bering.
  • Normallashtirishni nazariy ta'rif bilan emas, avval normallashmagan jadvalni ko'rsatib, uni bosqichma-bosqich 1NF, 2NF va 3NF ga keltirish orqali tushuntiring.
  • SQL kodlarini haqiqiy MBBTda (PostgreSQL yoki MySQL) ishlatib ko'ring va natijalarni skrinshot bilan ilova qiling, sintaksis xatolari ko'p uchraydi.
  • Kodd qoidalari va normal formalar ta'rifini Date yoki Silberschatz darsliklaridan tekshiring, internetdagi qisqa ta'riflarda ko'pincha 2NF va 3NF farqi noto'g'ri beriladi.

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Codd E.F. A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks // Communications of the ACM. โ€” 1970. โ€” Vol. 13, No. 6. โ€” P. 377โ€“387.
  2. Chamberlin D.D., Boyce R.F. SEQUEL: A Structured English Query Language // Proceedings of the 1974 ACM SIGFIDET Workshop on Data Description, Access and Control. โ€” 1974. โ€” P. 249โ€“264.
  3. Date C.J. An Introduction to Database Systems. 8th ed. โ€” Boston: Addison-Wesley, 2003.
  4. Silberschatz A., Korth H.F., Sudarshan S. Database System Concepts. 7th ed. โ€” New York: McGraw-Hill, 2020.
  5. Elmasri R., Navathe S.B. Fundamentals of Database Systems. 7th ed. โ€” Pearson, 2016.
  6. Nazirov Sh., Ne'matov A., Qobulov R., Mardonova N. Ma'lumotlar bazasi: o'quv qo'llanma. โ€” Toshkent: Sharq, 2007.

To'liq ishni olish

Hujjatchi shu mavzuda mustaqil ishni to'liq yozadi: titul varag'i, mundarija, boblar, xulosa va adabiyotlar โ€” Word va PDF faylda. Hajm va talablaringizni botda aytasiz. Birinchi ish (20 betgacha) โ€” 5 000 so'm.

๐Ÿ“„ To'liq ishni olish

O'xshash mavzular