Davlat byudjeti: mohiyati, tuzilishi, daromad va xarajatlari

Mustaqil ishIqtisodiyot

Quyida shu mavzuda mustaqil ish uchun namunaviy reja, tayyor kirish qismi, yozish bo'yicha maslahatlar va adabiyotlar ro'yxati. To'liq ishni (titul, mundarija, boblar, xulosa) Word faylda olish uchun pastdagi tugmani bosing.

📄 To'liq ishni olish

Reja

  1. Kirish
  2. Davlat byudjetining iqtisodiy mohiyati va funksiyalari
  3. O'zbekiston Respublikasi byudjet tizimining tuzilishi va byudjet tizimi tamoyillari
  4. Davlat byudjeti daromadlarining manbalari va xarajatlarining tarkibi
  5. Byudjet jarayoni: loyihani tuzish, qabul qilish, ijro etish va hisobot
  6. Byudjet taqchilligi, uni moliyalashtirish manbalari va byudjet shaffofligi
  7. Xulosa
  8. Foydalanilgan adabiyotlar

Kirish

Davlat byudjeti davlat moliyasining markaziy bo'g'ini bo'lib, uning yordamida davlat o'z funksiyalarini bajarish uchun zarur pul mablag'larini shakllantiradi va taqsimlaydi. Ta'lim, sog'liqni saqlash, mudofaa, ijtimoiy himoya, infratuzilma kabi sohalarning moliyalashtirilishi bevosita byudjetga bog'liq. Shu sababli byudjetning qanday tuzilishi va ijro etilishi har bir fuqaro uchun ahamiyatli masaladir.

Iqtisodiy nuqtai nazardan davlat byudjeti yalpi ichki mahsulotning bir qismini qayta taqsimlash bilan bog'liq pul munosabatlari tizimini, huquqiy jihatdan esa davlatning ma'lum davrga mo'ljallangan asosiy moliyaviy rejasini ifodalaydi. Amerikalik iqtisodchi Richard Masgreyv 1959-yilda nashr etilgan "The Theory of Public Finance" asarida davlat moliyasining uchta funksiyasini - resurslarni taqsimlash (allokatsiya), daromadlarni qayta taqsimlash va iqtisodiyotni barqarorlashtirish funksiyalarini ajratib ko'rsatgan. Bu tasnif hozir ham davlat moliyasi bo'yicha darsliklarda keng qo'llaniladi. Shu funksiyalar orqali byudjet nafaqat davlat xarajatlarini qoplash vositasi, balki iqtisodiy o'sish, bandlik va ijtimoiy adolatga ta'sir ko'rsatish quroli ekani ham namoyon bo'ladi.

O'zbekistonda byudjet munosabatlari 2013-yil 26-dekabrda O'RQ-360-son Qonun bilan tasdiqlangan va 2014-yil 1-yanvardan kuchga kirgan O'zbekiston Respublikasining Byudjet kodeksi bilan tartibga solinadi. Kodeks byudjet tizimining tuzilishini, byudjetlar o'rtasidagi munosabatlarni, byudjet jarayoni ishtirokchilarining vakolatlarini va byudjet tizimi tamoyillarini belgilaydi. Byudjet tizimi respublika byudjeti, Qoraqalpog'iston Respublikasi byudjeti va mahalliy byudjetlardan iborat davlat byudjeti hamda davlat maqsadli jamg'armalarini o'z ichiga oladi.

So'nggi yillarda byudjet shaffofligini oshirish va fuqarolarni byudjet jarayoniga jalb qilishga katta e'tibor berilmoqda. Har yili "Fuqarolar byudjeti" nashr etilmoqda, "Ochiq byudjet" portali orqali esa aholi mahalliy byudjet mablag'larini qaysi loyihalarga yo'naltirish bo'yicha ovoz berish imkoniga ega bo'ldi. Bu choralar byudjet mablag'larining sarflanishi ustidan jamoatchilik nazoratini kuchaytirishga xizmat qiladi.

Mustaqil ishning maqsadi davlat byudjetining mohiyati, tuzilishi va ijrosini O'zbekiston qonunchiligi asosida tahlil qilishdir. Vazifalar: byudjet funksiyalarini yoritish; byudjet tizimi tuzilishini tavsiflash; daromad va xarajatlar tarkibini ko'rsatish; byudjet jarayoni bosqichlarini bayon qilish; byudjet taqchilligi va shaffoflik masalalarini o'rganish.

Yozishda nimaga e'tibor berish kerak

  • Daromad va xarajatlar bo'yicha aniq raqamlarni Moliya vazirligi saytida e'lon qilinadigan "Fuqarolar byudjeti" yoki tegishli yilning davlat byudjeti to'g'risidagi qonunidan oling; yilini albatta ko'rsating.
  • Byudjet kodeksi lex.uz da joriy tahrirda turadi: unga ko'p marta o'zgartish kiritilgan, shuning uchun moddalarni eski referatlardan emas, aynan joriy tahrirdan keltiring.
  • "Davlat byudjeti" va "konsolidatsiyalashgan byudjet" tushunchalarini farqlang, ko'p talabalar ularni bir xil deb yozadi.
  • Byudjet taqchilligini faqat salbiy hodisa sifatida ko'rsatmang: Masgreyv va Keyns yondashuvlari asosida uning iqtisodiy pasayish davridagi barqarorlashtiruvchi rolini ham tushuntiring.

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. O'zbekiston Respublikasining Byudjet kodeksi. 2013-yil 26-dekabrdagi O'RQ-360-son Qonun bilan tasdiqlangan.
  2. Musgrave R.A. The Theory of Public Finance: A Study in Public Economy. — New York: McGraw-Hill, 1959.
  3. Stiglitz J.E., Rosengard J.K. Economics of the Public Sector. — New York: W.W. Norton (turli nashrlar).
  4. Keynes J.M. The General Theory of Employment, Interest and Money. — London: Macmillan, 1936.
  5. Malikov T.S., Haydarov N.H. Davlat byudjeti. O'quv qo'llanma. — Toshkent: Iqtisod-moliya, 2007.
  6. Malikov T. Moliya. O'quv qo'llanma. — Toshkent: Iqtisod-moliya, 2018.

To'liq ishni olish

Hujjatchi shu mavzuda mustaqil ishni to'liq yozadi: titul varag'i, mundarija, boblar, xulosa va adabiyotlar — Word va PDF faylda. Hajm va talablaringizni botda aytasiz. Birinchi ish (20 betgacha) — 5 000 so'm.

📄 To'liq ishni olish

O'xshash mavzular